“Kraljica među tekstilima”, i takav nadimak je dobila merino vuna zahvaljujući svojim izvrsnim svojstvima. U ovom članku ćete saznati zašto je toliko popularna, odakle potječe i kako se obrađuje. Na kraju donosimo i nekoliko zanimljivosti o merino vuni u brojkama.
To je 100% prirodno vlakno bez sintetičkih dodataka. Prirodna vlakna se karakteriziraju time da ih proizvode biljke (pamuk) ili životinje (vuna), rastu spontano, bez potrebe za ljudskom intervencijom. Merino se dobiva od posebno uzgojenih ovaca pasmine merino. Vrlo je ugodna i mekana, tanja od bilo koje druge vune. Svoju primjenu je pronašla uglavnom u tekstilnoj industriji. Kaže se da ako je jednom isprobate, nikada više nećete htjeti ništa drugo.
13 razloga zašto je merino vuna toliko popularna
1. 100% prirodni materijal
Čisto prirodni materijal, nikakva umjetna sintetika puna kemikalija. Ne proizvodi se uz upotrebu kemijskih tvari ili nafte. Vlakna merino vune naprotiv sadrže aminokiseline i prirodni protein - keratin.
2. Funkcionira kao toplinski izolator
Zadržava toplinu zahvaljujući strukturi šupljeg vlakna, koje ima mnogo izbočina koje održavaju toplinu koju proizvodi nositelj odjeće. Jednostavno rečeno, to znači da Vam u odjeći od merino vune neće biti hladno. Temperatura tijela se neće mijenjati, ni pri promjeni intenziteta kretanja.
3. Održava suhim
Merino vuna je visoko hidrofobno vlakno i zahvaljujući tom svojstvu može apsorbirati mnogo vlage. To je jedno od njezinih najvažnijih svojstava. Može odvoditi vlagu od tijela tako da isparava znoj u vanjsku okolinu (u slučaju da imate samo jedan slog odjeće, npr. merino majicu), ili je zadržava u sebi (ako imate i dodatne slojeve odjeće). Prednost je da nositelj odjeće vlagu uopće ne osjeća, iako je vuna zadržava. Apsorbira vlagu do volumena od 35% svoje težine, bez da osjetite čak i naznaku vlage.
4. Unatoč gustoj strukturi diše
Zahvaljujući nepravilnoj površinskoj strukturi vlakana i njihovom prirodnom uvijanju merino vuna može disati. Unatoč tome što je vunena tkanina gusta, vrlo je prozračna za razliku od sintetičkih vlakana.
5. Ne grebe, ugodna je na dodir
To je najfinija vrsta ovčje vune, zahvaljujući čemu je vrlo ugodna za nošenje i uopće ne grebe. Finoća se određuje prema promjeru šupljeg vlakna. Što je vrijednost veća, to je vuna finija. Vlakna merino vune su tanka, i do 3 puta finija od ljudske vlasi, te se prilikom nošenja savijaju. Zahvaljujući savitljivosti vlakana ne osjećamo prilikom nošenja nikakvo grebanje.
6. Hipoalergensko i antibakterijsko svojstvo
Izvrsna antibakterijska svojstva ima baš zahvaljujući ovčjoj masti - lanolinu, koji veže štetne tvari i viruse i sprječava njihovo razlaganje. Merino ne zaudara, iako apsorbira vlagu u obliku znoja. Osim toga, prikladna je za ljude koji moraju biti obazrivi pri odabiru odjeće zbog alergija. Merino vuna ne bi trebala uzrokovati nikakve alergijske reakcije, jer je prirodni materijal, a ne sintetika. Merino vuna se čak preporučuje ljudima s kožnim problemima.
7. Prikladna i za toplinu
Velika prednost merino vune je to što je cjelogodišnja. To znači da je možete nositi i po toplini, i po zimi. Ljeti materijal ugodno hladi, a zimi održava toplinu, pa tako ne trebate imati previše slojeva odjeće. Savršena je kod naglih temperaturnih promjena, npr. pri prelasku iz klimatizirane prostorije van u vrućinu ili obrnuto. Ljeti merino pruža u usporedbi s pamukom mnogo veću udobnost. Kod merino vune ne morate se brinuti o mirisu ni o osjećaju vlage.
8. Samočisteće svojstvo i jednostavno održavanje
Lanolin, prisutan u ovčjoj vuni, ne samo da veže štetne tvari, već i štiti od nečistoća i odbija prljavštinu. Zahvaljujući tom svojstvu, merino vuna nije zahtjevna za održavanje. Često je dovoljno samo prozračiti je preko noći. Prilikom pranja preporučuje se korištenje sredstava za vunu. Ne preporučuje se korištenje omekšivača. Najblaži način pranja je pranje rukama ili u perilici okrenuto naopako, na programu za osjetljivo rublje pri maksimalnoj temperaturi od 30°C. Nakon pranja ne preporučuje se odjeću cijediti ili trljati, već samo nježno istisnuti vodu i ostaviti da se prirodno osuši.
9. Vodoodbojnost
Još jedno sjajno svojstvo merino vune je vodoodbojnost, ponovno zahvaljujući sadržaju lanolina. Materijal je sposoban povezati vodu u kapljice, koje imaju tendenciju stjecati se prema površini.
10. Elastičnost i rastezljivost
Odjeća izrađena od merina je vrlo rastezljiva i elastična. Materijal se ne gužva, zahvaljujući čemu nije zahtjevan za glačanje. Elastična vlakna se nakon pranja mogu rastegnuti i do 30%, no nakon sušenja se ponovno stisnu.
11. UV zaštita
Ima zaštitni faktor UPF 20+, kojim pomaže blokirati štetne sunčeve zrake. I zahvaljujući ovom sjajnom svojstvu, kupnja merino outdoor odjeće je vrlo isplativa.
12. EKO - ne opterećuje okoliš
Pogodna za sve koji žele biti ekološki osviješteni potrošači i kojima je važna naša planeta. Vunu možemo smatrati obnovljivim izvorom, jer se svake godine proces rasta vune ponovno pokreće od početka nakon striženja. Ovce nakon uklanjanja vune ništa ne boli, no striženje je nužno. Striženjem ovaca dobivamo ne samo vunu za izradu sjajnih proizvoda, već im spašavamo i život. Kada ovca ima previše vune, ne može učinkovito regulirati svoju tjelesnu temperaturu, što može dovesti do pregrijavanja ili uginuća. U tom slučaju, potrošnjom merino vune zapravo pomažemo i ovcama i sebi.
Budući da je merino vuna prirodan materijal, ona je i kompostabilna, i tako ne opterećuje okoliš. Potrebna je približno godina dana da se merino vuna biološki razgradi.
13. Otporna na vatru
Merino se ne topi, a ne bi se trebala zapaliti u prisutnosti vatre. U usporedbi s umjetnim vlaknima, zapaljuje se pri mnogo višim temperaturama. Najlon se počinje topiti na temperaturi od 320°C, poliester oko 452°C, dok je za zapaljenje merino vune potrebna temperatura od 570 do 600°C. Čak i pamuk, koji je također prirodan materijal, zapaljuje se već na temperaturi od 225°C.
Zbog toga što se vuna ne topi, ne može se prilikom zapaljenja zalijepiti na kožu, kao što je slučaj kod sintetičkih materijala. Zahvaljujući svojoj protupožarnoj sigurnosti, merino vuna se veoma često koristi u javnim prostorima hotela, zračnih luka i sl.
Kako se proizvodi merino vuna?
Danas su najbolji uzgajivači merino vune u svijetu u Australiji i na Novom Zelandu. Ovce uzgajaju na farmama u hladnijim i vlažnijim područjima, gdje se temperature kreću u rasponu od +35 do -20 stupnjeva. Zahvaljujući svojoj nepredvidivoj klimi i posebnim uvjetima uzgoja, baš je australski kontinent postao vodeći proizvođač merino vune. Osim u Australiji, ovce merino uzgajaju se i u drugim zemljama kao što su Rusija, SAD, Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska, Turska, Brazil, Kina, Kanada, a čak i u Južnoj Africi. Unatoč tako velikoj konkurenciji, otprilike 80% proizvodnje vune dolazi iz Australije.
Vuna se cijele godine uzgaja na ovcama pasmine merino, koje svake godine proizvode novo ovčje runo. Iz jedne ovce moguće je dobiti u prosjeku dva do četiri kilograma merino vune godišnje. Postoje i vrhunske jedinke koje su u stanju proizvesti i do 10 kg.
Merino vuna sastoji se od prirodnog proteina koji se naziva keratin (isti protein kao onaj koji se nalazi u ljudskoj kosi), s malom količinom kalcija, natrija i masti lanolina - poznatog i kao vunena mast, koju izlučuje ovčja koža i koja služi za zaštitu runa. Vunena mast je vodootporna i ima antibakterijska svojstva, zahvaljujući čemu smanjuje količinu bakterija u vuni, a time i neprijatan miris. Površina svakog vlakna prekrivena je mikroskopskim ljuskicama, koje su važne kod izrade tradicionalnih vunenih tkanina i pusta.
Dužina vlakna zapisuje se u milimetrima, a debljina (promjer vlakna), odnosno njegova finoća, izražava se u mikronima. Jedan mikron jednak je milijuntom dijelu metra. To su glavna mjerenja na temelju kojih se određuje kvaliteta i primjena vune. Kako nije svaka vuna jednaka i razlikuje se po debljini, razlikuje se i njezina primjena.
Dijeli se u tri glavne kategorije:
- Fina: koristi se za visokokvalitetne tekstile - razne outdoor odjevne predmete, kapute, čarape, donje rublje, majice, termo rublje i mnoge druge. Merino vuna je najfinija vrsta ovčje vune.
- Medium/srednja: ovaj tip moguće je proizvesti od merino vune ili križanjem s drugom pasminom.
- Gruba: proizvode je tzv. dvonamjenske pasmine, koje se osim za vunu uzgajaju i za meso. Ovaj tip ovčje vune koristi se npr. za izradu tepiha.
Malo povijesti za kraj …
Za kraj se malo prisjetimo i pogledajmo kako je merino vuna zapravo nastala. Kao što već znamo, raste na ovcama posebne pasmine merino. To su runaste ovčice, koje su zbog velike količine vune često i do tri puta veće od običnih. Ove ovce su bile izvedene u Španjolskoj na prijelazu iz 13. u 14. stoljeće, kada su lokalne ovce uzgajane s ovcama iz Engleske. Tijekom godina pasmina je izvedena tako da ovce izdrže i u težim uvjetima okoliša. Zahvaljujući tome, merino vuna ima izvrsna toplinsko-izolacijska svojstva. U 17. stoljeću su u Španjolskoj te ovce bile toliko vrijedne da se njihov izvoz smatrao prekršajem. Postale su bitan dio prihoda te zemlje. Kasnije su glavni proizvođači postali Novi Zeland i Australija. Prvu primjenu merino vuna pronašla je u vojnim uniformama, radnoj odjeći, a kasnije i u funkcionalnoj outdoor odjeći i dodacima.
Zanimljivosti o merino vuni
- iz jedne ovce moguće je u prosjeku proizvesti 2-4 kg merino vune godišnje
- u svijetu postoji više od 450 pasmina ovaca, od kojih je Merino jedna od najstarijih
- prosječna debljina ljudske kose iznosi od 50 do 100 mikrona, dok je kod merino vlakna to 22 mikrona. Ovdje možemo vidjeti da je merino vlakno zaista jako fino.
- biološka razgradnja merino vune traje približno 1 godinu
